Người truyền ký ức của Lois Lowry là một cuốn tiểu thuyết gây ấn tượng mạnh, nhất là khi so sánh độ dày của nó với Suối nguồn. Nhưng độ dày thì chẳng quan trọng.

Người truyền ký ức lấy bối cảnh là một “cộng đồng” người sống hoàn toàn yên ổn đến mức hoàn thiện. Không có sự lo lắng, không có chiến tranh, không có những tranh giành quyền lực, ảnh hưởng. Tất cả mọi người sống đều đều qua ngày trong những luật lệ và quy định chặt chẽ: không được hỏi những câu hỏi khiếm nhã, không được nói dối, mỗi tối, trước khi đi ngủ, mỗi gia đình phải ngồi cùng nhau và mỗi người kể ra cảm xúc của mình trong ngày, rồi những người còn lại bắt đầu phân tích nó. Sáng ra cũng vậy, những giấc mơ được kể lại, và rồi người ta ngồi mổ xe phân tích. Ngay cả gia đình cũng không thực sự là một gia đình theo nghĩa chúng ta vẫn hiểu. Không có tình yêu, chỉ là cộng đồng ghép đôi 2 người khác giới lại. Họ có những đứa con không do chính mình sinh ra, mà do cộng đồng phân phối cho. Còn những đứa trẻ do những người phụ nữ trong một đơn vị đặc biệt sản xuất ra. Họ có 3 năm chỉ có việc đẻ và đẻ, cứ sòn sòn mà đẻ, chả phải làm ăn gì cả. Hết 3 năm, họ trở thành Lao công, làm việc cực nhọc cho đến khi được “phóng thích”.

Lại một từ chuyên môn mới. Phóng thích là khi một người già thấy mình đã đủ già. Họ đề đạt ý kiến xin được phóng thích và các trưởng lão – những người điều hành cộng đồng đồng ý. Hoặc một đứa trẻ không ngủ ngoan, không thể phân phối cho một gia đình nào, nó sẽ được phóng thích. Lại hoặc như có 2 đứa trẻ sinh đôi, đứa nặng cân hơn sẽ được giữ lại, đứa nhẹ cân hơn sẽ được phóng thích. Người ta nghĩ rằng phóng thích là khi được chuyển sang một cộng đồng khác và tiếp tục cuộc sống, còn thực tế thì không thế. Phóng thích là bạn sẽ được tiêm một xi-ranh đầy chất gì đó, sau đó bạn sẽ co giật dữ dội và lịm đi.

Người ở đó không hề biết đến cảm xúc. Tất cả những gì họ biết chỉ là những khái niệm được coi như cảm xúc. Không có cảm xúc nghĩa là không có sự thăng hoa. Tôi tự hỏi không biết ở đó người ta sẽ viết văn, làm thơ và soạn nhạc như thế nào nếu không có cảm xúc nhỉ ? Mà ở đó, ngay cả việc bạn làm nghề gì cũng sẽ được phân công khi bạn 12 tuổi, thay vì bạn được chọn việc mình thích.

Còn nhiều, nhiều nữa. Tất cả khiến cho người ta sống như những cỗ máy, đều đều, không màu sắc, không khác biệt. Khi một người mắc lỗi, họ sẽ phải nói lời xin lỗi, còn bạn đáp lại như một cái máy: “Chấp nhận.” Không thể khác.

Trong số những người đứng đầu cộng đồng, những trưởng lão, có một người đặc biệt. Ông ta là Người giữ ký ức. Đó không phải kí ức của một mình ông mà là kí ức của cả thế giới, cả loài người, không phải chỉ từ vài năm qua, mà từ người truyền kí ức đời trước nhận lại từ đời trước của trước, bản thân người này lại nhận được ký ức từ một người trước nữa. Họ lưu giữ ký ức, chịu sức nặng của những ký ức ấy thay cho cả một cộng đồng, và đưa ra lời khuyên khi các bô lão trải qua một sự việc mà họ không có tý ý niệm nào.

Người giữ ký ức sẽ truyền lại ký ức cho người được chọn, chỉ một người duy nhất. Truyền tất cả, cảm xúc, yêu thương, đau đớn, niềm vui, những khái niệm núi, đồi, tuyết, ánh nắng, chiến tranh, cái chết, bất hạnh…

Và Jonas, một cậu bé 12 tuổi là người được chọn. Cậu tiếp nhận tất cả những tri thức mới ấy, tất cả nỗi đau đớn, hạnh phúc, niềm vui, thất vọng… của cả nhân loại. Và cậu chợt nhận thấy rằng cuộc sống trước đây của mình và cuộc sống những người khác đang sống, tuy ổn định và an toàn thật đấy, nhưng không phải là sống. Nếu không thể thấy được màu sắc, làm sao có thể cảm nhận được vẻ đẹp của một bông hoa ?

Jonas lập kế hoạch để trốn đi. Trốn khỏi cộng đồng yên ổn ấy để đi vào cuộc sống đích thực, để vấp ngã và được những bài học, hơn là được bao bọc quá kỹ và tồn tại như những người máy. Câu chuyện thế nào, tôi cũng không biết nữa.

Mở đầu cuốn sách, Lois Lowry viết: “Dành tất cả cho trẻ em Nơi chúng ta gửi gắm tương lai” Cuốn sách cũng là truyện thiếu nhi, nhưng không có nghĩa nó không dành cho người lớn, bởi ngay cả họ cũng sẽ nhận được những câu chuyện của mình. Một cuốn truyện giả tưởng rất thực tế.

—————————————————–
Người truyền ký ức

Tác giả: Lois Lowry
Số trang: 246
Giá bìa: 35000 VND
Nhà xuất bản Hội nhà văn & Công ty văn hóa & truyền thông Nhã Nam
In quý I năm 2008