Những điều cần biết khi đi nghe hòa nhạc – P2: Vỗ tay và tán thưởng

Tặng hoa

    Một lần đi nghe buổi biểu diễn của Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội, tôi thấy một thính giả hơi xinh – cô này có lẽ là người quen của anh soloist, đứng dưới và cố rướn rướn rướn rướn lên sân khấu để tặng hoa. Hình ảnh này quả thực ra trông rất chi là… khó tả.

Thông thường, trong các buổi biểu diễn chuyên nghiệp, người ta chỉ lên tặng hoa các nghệ sĩ khi buổi diễn đã kết thúc, các nghệ sĩ cùng ra sân khấu để chào thính giả. Lúc này nếu muốn tặng hoa, người ta nên lên hẳn trên sân khấu và tặng trực tiếp, thay vì đứng dưới và với hoa lên, buộc nghệ sĩ phải cúi xuống nhận.

Vỗ tay

Vỗ tay là một hình thức tán thưởng ở mức rất cao. Những tràng vỗ tay càng dài và càng lớn càng thể hiện sự tâm đắc, tán thưởng buổi biểu diễn của các nghệ sĩ.  Ở những buổi biểu diễn của các nghệ sĩ đẳng cấp, đôi khi thính giả phấn khích tới mức vỗ tay liên tục và hô “Bravo” (hoan hô) không dứt, các nghệ sĩ, dù đã lui ra sau cánh gà, vẫn phải trở lại nhiều lần để chào khán giả. Nhiều trường hợp được thính giả vỗ tay kéo dài, các nghệ sĩ tiếp tục ra và biểu diễn thêm một bản nhạc nữa (ngoài chương trình) rồi mới chính thức vào sau cánh gà. Thế giới đã từng ghi nhận kỷ lục cho tràng vỗ tay dài nhất, là trong buổi biểu diễn của danh ca Luciano Pavarotti tại Nhà hát Opera Berlin, kéo dài suốt hơn 40 phút.

Tuy nhiên, vỗ tay vào lúc nào và vỗ tay như thế nào là một vấn đề khá khó nói cho rõ. Vậy nên tôi phải chia ra nói về vỗ tay và tán thưởng trong một phần riêng thay vì gộp vào chung với các đoạn trên.

Cách vỗ tay đúng nhất là chỉ vỗ vào cuối bản nhạc, khi các nhạc công đã dừng biểu diễn và mọi âm thanh đã hoàn toàn lắng xuống. Vỗ tay rào rào khi nhạc trưởng chưa hạ  đũa chỉ huy xuống là một hành động phá vỡ sự toàn vẹn của bản nhạc, thể hiện sự thiếu tôn trọng các nghệ sĩ và thiếu tôn trọng âm nhạc nói chung. Ngoài ra nguyên tắc chung cũng là vỗ tay sau mỗi Aria đối với tác phẩm Opera.

Đôi khi giữa các chương (movement – còn được biết đến dưới tên “chuyển hành”) của bản nhạc, thính giả cảm thấy vô cùng tâm đắc, không nhịn được nên vỗ tay, và điều này cũng có thể chấp nhận được, trừ một vài nhạc trưởng hoặc nghệ sĩ khó tính. Một vài nhạc trưởng không thích khán giả vỗ tay giữa các chương đã chỉ huy dàn nhạc biểu diễn liên tục, không có đoạn nghỉ.

Tôi thấy nói chung ngay cả việc vỗ tay sau khi người dẫn chương trình giới thiệu tiết mục và trước khi dàn nhạc bắt đầu trình tấu cũng là không nên. Bản nhạc là một bức tranh, mà sự yên lặng xung quanh nó chính là khung tranh. Đôi khi một khung tranh xấu sẽ làm hỏng ấn tượng về một bức tranh đẹp, cũng như tiếng vỗ tay rào rào trước khi dàn nhạc bắt đầu chơi có thể khiến tai bạn lùng bùng, không thưởng thức được những nét nhạc đầu tiên, thường là nhỏ nhẹ, dịu dàng của bản nhạc.

Tất nhiên trên đây chỉ là những nguyên tắc chung, vẫn có những ngoại lệ nhất định. Người nghe nhạc phải nắm được những nguyên tắc này để có được định hướng xử sự cho đúng. Để tránh vỗ tay giữa các chương, người nghe nên xem trước nội dung chương trình để biết những tác phẩm nào được trình tấu, chúng có kết cấu như thế nào, khi nào là kết thúc chương, khi nào là kết thúc của bản nhạc. Dưới đây là một vài thể loại nhạc cổ điển phổ biến có phân chương:

  •  Giao hưởng (Symphony): phổ biến nhất là có 4 chương, ngoài ra cũng có những bản giao hưởng 5 chương, thậm chí 2 hay 1 chương.
  •  Bản hòa nhạc độc tấu cho nhạc cụ và dàn nhạc (Concerto): thường có 3 phần.
  • Bản nhạc cho tam tấu (trio), tứ tấu (quartet) hoặc ngũ tấu (quintet): thường có 4 chương
  • Sonata: thường có 3 chương

Mức độ tán thưởng cao nhất là đứng dậy và vỗ tay. Chỉ trong những buổi biểu diễn vô cùng thành công, các nghệ sĩ diễn tấu rất xuất chúng, chạm tới tâm hồn của thính giả, mới có thể khiến cả khán phòng cùng đứng lên và vỗ tay không dứt.

Trên đây là một số những nguyên tắc chung khi đi nghe hòa nhạc trong nhà hát được tôi đúc kết qua hiểu biết cũng như kinh nghiệm cá nhân. Tôi nghĩ, nghe nhạc là một hoạt động tinh thần đặc biệt, và không chỉ ở nhà hát mà ở bất kì nơi đâu, chúng ta cũng cần cư xử một cách có văn hóa. Tất nhiên không nên rập khuôn cứng nhắc với những nguyên tắc, nhưng cũng cần lấy đó làm điểm tựa, để biết mình cần làm gì, nên làm gì, và làm như thế nào. Sự lịch lãm không phải tự nhiên mà có. Tất cả chúng ta, kể cả tôi, đều phải học dần dần cả thôi.

Những điều cần biết khi đi nghe hòa nhạc – P1: Những nguyên tắc chung

Cách đây hơn 1 tuần, tôi đi nghe hòa nhạc ở Nhà hát lớn Hà Nội. Buổi biểu diễn tương đối thành công, nói đúng hơn là tròn vai, nhưng tôi vẫn thấy khó chịu vì cách cư xử của mọi người xung quanh. Nghĩ lại thì hầu như chưa bao giờ tôi đi nghe hòa nhạc mà có được cảm giác thoải mái hoàn toàn cả.

Ngồi sau lưng tôi là một gia đình 4 người, có hai thằng nhóc xêm xêm tuổi nhau. Tất cả bắt đầu từ bản nhạc thứ 2, khi cậu bé ngồi sau lưng tôi liên tục đạp chân vào lưng ghế tôi. Nếu chỉ đạp đều đều thì còn đỡ, đằng này những cú đạp xảy ra với một nhịp điệu rất nhấp nhổm, kiểu mạnh nhẹ mạnh mạnh nhẹ nhẹ im im im im cực mạnh im im mạnh nhẹ mạnh mạnh nhẹ nhẹ… Có Chúa mới bình tĩnh thưởng thức âm nhạc được với cái kiểu đạp như thế vào lưng ghế.

Sau hai lần quay lại nhìn bằng ánh mắt hình quả tomahaw của tôi, mẹ thằng nhóc cũng quay sang nhắc con một cách lấy lệ, và nó chỉ ngừng cái món đạp đạp đạp khi đã mỏi chân.

Đến bản nhạc thứ 5, đến lượt cậu nhóc thứ 2 ngồi bên cạnh cậu nhóc thứ nhất bóc bim bim ra ăn.  Những tạp âm sột soạt và rôm rốp vang lên uốn cong và làm bể nát những gì gọi là âm nhạc đang được biểu diễn.

Và sau rốt, sau mỗi bản nhạc, đều như vắt chanh, hai thằng nhóc quay sang bố mẹ và hỏi, hết cái này là hết chưa ?

Vì thế, tôi viết bài này để nêu lên một vài nguyên tắc giữ phép lịch sự khi nghe hòa nhạc. Bài viết thể hiện hiểu biết nông cạn của tôi, có thể còn thiếu sót, mong mọi người góp ý để có thể có được một môi trường  thưởng thức âm nhạc thật trong lành.

  Những nguyên tắc chung

Tôi nghĩ rằng những nguyên tắc chung nhất khi đi nghe nhạc, cũng chính là những nguyên tắc cư xử có văn hóa mà ta phải tuân theo ở bất cứ đâu. Đi nghe nhạc trước hết là một hoạt động xã hội, và như J. S. Mills đã nói, tự do của ta dừng lại ở nơi mà tự do của người  khác bắt đầu. Vì thế, trước khi định làm bất kì điều gì, hãy thử tự hỏi xem liệu điều mình làm có ảnh hưởng đến ai khác hay không ?

Ở một số Nhà hát, Sân khấu kịch, tôi thấy họ in ở mặt sau vé:

  • Không chụp ảnh, quay phim nếu không được sự cho phép của nhà hát.
  • 15 phút sau khi mở màn buổi diễn, nhà hát sẽ đóng cửa.
  • Không nói chuyện riêng hoặc phát ra tiếng động lớn trong suốt buổi diễn.
  • Không sử dụng điện thoại di động trong giờ diễn.
  • Ăn mặc lịch sự.

Thậm chí ở Sân khấu Idecaf, người ta còn ghi rõ: Không giải quyết cho trẻ dưới 8 tuổi vào xem – rất khắt khe, nhưng thẳng thắn (!).

Sau đây là một vài điều nên nhớ:

Đến đúng giờ

Đến đúng giờ ở đây được hiểu là đến sớm 15 phút trước thời gian buổi diễn bắt đầu. Tại sao lại phải đến sớm ? Đơn giản là để tránh mọi trục trặc có thể xảy đến, hơn nữa có đủ thời gian để ổn định chỗ ngồi, sẵn sàng thưởng thức buổi diễn. Tôi quan niệm, nghe nhạc cũng như ăn uống, nếu hối hả cuống cuồng thì không còn gì là ngon, là hay nữa.

Nếu chẳng may đến muộn, hãy đợi đến khi kết thúc một chương hoặc kết thúc một bản nhạc, khi dàn nhạc tạm nghỉ, và nhẹ nhàng vào chỗ ngồi.

Trang phục

Nhà hát được coi là thánh đường của âm nhạc, vì thế, lựa chọn trang phục nào để đi nghe hòa nhạc cũng đơn giản: đừng chọn những trang phục nào mà bạn không thể mặc vào nhà thờ hay vào chùa.

Thực ra không cần quá khắt khe trong việc lựa chọn trang phục. Hãy ăn mặc nghiêm túc nhưng không cần nghiêm trang, miễn sao bạn cảm thấy thoải mái trong bộ quần áo đó, và nó không đến nỗi quá xộc xệch hay quá phá cách.

Còn chuyện khác cũng cần nhắc đến, đó chính là sử dụng nước hoa. Trong một buổi hòa nhạc tại Nhà hát lớn, tôi cũng đã từng ngồi cạnh một anh xịt nước hoa rất đậm, và phải chịu đựng suốt 1 tiếng đồng hồ. Rất may anh này ra về trước khi buổi biểu diễn kết thúc. Vì vậy, tôi nghĩ khi đi nghe hòa nhạc, không nên sử dụng nước hoa, hoặc nếu có thì cũng chỉ sử dụng những hương nào hợp với mình, những hương dịu và nhẹ, với một mức độ hạn chế nhất để tránh làm phiền người khác.

Giữ trật tự

Khi dàn nhạc đang biểu diễn phía trên, tốt nhất là nên hạn chế trao đổi, hoặc phát ra các tiếng động. Nếu buộc phải nói chuyện, hãy nói thật khẽ. Hãy để điện thoại ở chế độ rung. Tôi thường tắt hẳn cả điện thoại, mọi thứ đều phải đợi, và tôi không thích bất cứ điều gì xem vào giữa không gian âm nhạc của mình. Với những cuộc điện thoại không thể không nghe, nhẹ nhàng luồn ra hành lang để giải quyết chứ đừng nghe trong phòng hòa nhạc, vì bạn biết đấy, phòng hòa nhạc đảm bảo mọi âm thanh đều vang mà không cần tăng âm. Những gì bạn nói sẽ được những người xung quanh nghe rõ mồn một.

Nếu bị ho, hãy mang theo thuốc hay làm bất cứ điều gì để đừng ho và nhất là đừng, trời đất ơi, khạc trong khi dàn nhạc đang trình diễn.

Chụp ảnh – quay phim

Một số nhà hát yêu cầu không được quay phim – chụp ảnh nếu không được phép, tuy nhiên nhiều khi những người tổ chức cũng không quản lý chặt. Vì thế người ta vẫn tự nhiên chụp ảnh – quay phim như ở nhà.

Nếu có chụp ảnh, nhất thiết phải tắt flash, và vô cùng hạn chế chụp trong khi dàn nhạc hoặc soloist đang diễn. Ánh đèn flash có thể khiến cho nhạc công bị phân tâm, bị giật mình hoặc bị lóa mắt. Mặt khác, tiếng sập của màn trập khi chụp ảnh sẽ vang lên trong phòng hòa nhạc và trở thành một tạp âm khó chịu. Vì thế, tốt nhất là chỉ chụp trước khi bản nhạc bắt đầu, khi dàn nhạc nghỉ giữa các chương, và khi bản nhạc kết thúc.

Và ngoài tất cả những điều trên, tuyệt đối đừng ăn bất cứ thứ trong buổi biểu diễn, kể cả đó có là kẹo cao su. Hồi trước báo chí đưa tin đã có một đồng chí bị bắn chết chỉ vì nhai bỏng ngô quá to trong rạp chiếu phim đấy.

In the year of the pig [1968] – DVDrip – Sub Việt

Không có ý định dịch phim để “chào mừng” hay “nhân dịp” gì cả, nhưng thật tình cờ và thật bất ngờ, hôm nay của 64 năm trước, thầy giáo dạy lịch sử, mà sau này trở thành Đại tướng Võ Nguyên Giáp và 34 người lính đầu tiên của mình đã bước những bước đầu tiên để đi vào lịch sử.

*

Ghi chú thêm, phim ra có đúng dịp thật nhưng tớ dịch là đàng hoàng, dứt khoát không phải là phim cúng cụ

*

*              *

Đang túc tắc dịch Dear America: Letters home from Vietnam thì vớ được cuốn phim này. Thú thực là từ lúc xem hết phim lần đầu tiên, xem lại lần thứ hai, và dịch xong phụ đề, tớ vẫn chả hiểu cái tít của nó – nghĩa là nói về cái quái gì. Sau khi đắn đo đủ kiểu, tớ quyết định để nguyên tựa gốc In the year of the pig, không dịch, để mỗi người có thể tùy nghi hiểu theo cách của mình.

In the year of the pig là một bộ phim tài liệu lịch sử của đạo diễn Emile de Antonio làm về chiến tranh Việt Nam. Bộ phim đen trắng và cũ rích này, với những cuộc phỏng vấn những nhà báo, chính khách, quan chức và cựu chiến binh như Thượng nghị sĩ Harry S. Ashmore, Roger Hillsman (Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ), David Halberstam, Harrison Salisbury (cùng là phóng viên tờ New York Times), William R. Corson (CIA), Thruston B. Morton (Thượng nghị sĩ Mỹ)…, cùng những bài phát biểu của ông Ngô Đình Diệm, bà Trần Lệ Xuân, Ngoại trưởng Mỹ John Foster Dulles, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy… đã dần đi tới làm rõ nguyên nhân cũng như bản chất của cuộc chiến tranh Việt Nam. Nó đặt một câu hỏi đơn giản nhưng cốt tử: Trong cuộc chiến Việt Nam, người Mỹ đúng hay sai ?, rồi qua những thước phim lịch sử, mỗi người xem rút ra câu trả lời của riêng mình.

Không chỉ phản ánh những gì đang diễn ra ở thời điểm đó, những người làm phim còn phản ánh bao quát bối cảnh của vấn đề Việt Nam từ những năm 1930 – khi Việt Nam còn là thộc địa của Pháp, qua 1945, rồi Mỹ can dự trước là gián tiếp, sau là trực tiếp vào Việt Nam… Nó khẳng định Việt Nam không hề bị chia cắt, mà chỉ có một nước Việt Nam duy nhất, đang chiến đấu cả ở miền Bắc lẫn miền Nam. Điều đặc biệt là dù bộ phim này hoàn thành năm 1968, từ trước khi Hội nghị Paris kết thúc, càng trước khi Sài Gòn sụp đổ vào năm 1975, nhưng nó đã nói về sự thất bại của người Mỹ.

Bộ phim này – mà theo đạo diễn Emile de Antonio là bộ phim tâm đắc nhất trong sự nghiệp – được làm với thủ pháp chính là thu thập và biên tập lại các đoạn phim thô, cũng như phong cách của Peter Davis trong Trái tim và lý trí (Hearts and minds [1974]) và Michael Moore trong Fahrenheit 11/9.

Ngay khi mới xuất hiện, In the year of the pig đã gây ra tranh luận dữ dội. Nhiều người cực đoan cho rằng đây là phim tuyên truyền cho Cộng sản, hay gay gắt hơn, đây chính là một bộ phim Cộng sản. Ở Mỹ, một số rạp chiếu phim này bị khán giả phá hoại, và rạp ở Houston bị đe dọa đánh bom. Ở Pháp, sau một thời gian chiếu phim và thu hút được khá nhiều lượt khán giả, các rạp phim bị tấn công bằng bom chất bẩn. Ngược lại, đây cũng là bộ phim ủng hộ chủ nghĩa Cộng sản đầu tiên được đề cử giải Oscar cho Phim tài liệu hay nhất vào năm 1970.

Để kết thúc phần giới thiệu hơi dài và khá nhiều liệt kê này, tớ sẽ nhắc lại những gì ông Paul Mus – Giáo sư nghiên cứu Phật giáo tại đại học Yale – một người rất am hiểu phương Đông cũng như Việt Nam – đã nói. Ông nói rằng người Mỹ không phải là những người đầu tiên tới Việt Nam và gây ra những giết chóc thảm khốc. Trước đó đã có người Trung Quốc, người Mãn Châu, người Mông Cổ. Đôi khi có cả một làng bị giết chết, nhà cửa bị phá hủy, và người Việt Nam đã quen với điều ấy. Câu trả lời cho những tàn phá mà người Mỹ gây ra trên đất nước này là, ngay cả khi đã biến mất khỏi mặt đất này, ngôi làng không thể bị tiêu diệt, bởi nó ẩn sâu trong truyền thống, ẩn sâu trong mỗi con người. Sau tất cả mọi thứ, những người con, người cháu quay trở về, dựng lại ngôi làng, và ngôi làng sẽ lại tái sinh.

Thông tin phim:

In the year of the pig.                  Sản xuất năm 1968.
Đạo diễn:  Emile de Antonio        Link dẫn đến IMDB.
Phim chất lượng DVDrip (bản rip của IMBT), định dạng AVI (xVid), số lượng: 1 file, dung lượng: 0.97GB, phụ đề tiếng Việt kèm theo.

Screenshot:

Mediafire

http://www.mediafire.com/?rco7schq1atj8

Phụ đề đã up kèm trong các thư mục, hoặc có thể tải trực tiếp tại Subscene.
Phụ đề Việt hoàn thành ngày: 22/12/2010.

Hearts and Mind [1974] – DVDrip – Sub Việt

Nhiều khi những tấn bi kịch lịch sử qua hàng chục, hàng trăm hoặc hàng ngàn năm lại được lặp lại y hệt, chỉ khác mỗi đạo diễn, diễn viên, kịch bản, bối cảnh, sân khấu, thời gian, và khán giả.

*

*         *

 

Dịch xong phụ đề nhanh hơn dự kiến nên các động tác căn chỉnh timming, hiệu đính hiệu điếc cũng nhanh hơn. Tớ quyết định post luôn cho nó nóng.

Hầu hết những gì cần nói về Hearts and Minds tớ đã lỡ nói trong cái post nhằm quảng cáo phía dưới rồi. Nếu ai đã từng xem Fahrenheit 11/9 của Michael Moore chắc sẽ thấy rằng phim đó dùng khá nhiều thủ pháp của Hearts and Minds. Đây không phải là một bộ phim kiểu “hé mở những bí mật” nên bạn đừng trông mong sẽ được tiếp cận với những tài liệu mật lần đầu công bố, những bí ẩn phía sau hậu trường hay đủ thứ có thể câu khách khác. Chỉ là những điều có thể bạn đã biết, hoặc chưa biết về chiến tranh Việt Nam. Trong phim cũng có những cảnh quen thuộc như khi tướng Nguyễn Ngọc Loan, Tổng Giám đốc Cảnh sát Quốc gia kiêm Giám đốc Nha An ninh của Quân đội Việt Nam Cộng hòa rút súng lục bắn thẳng vào đầu một chiến sĩ Cộng sản được biết đến với cái tên Bảy Lốp (tên thật là Nguyễn Văn Lém) trong đợt Mậu Thân 1968, hoặc cảnh cô bé Kim Phúc cùng lũ trẻ toàn thân bỏng rộp chạy trên đường… Ngoài ra, người ta cũng thấy xuất hiện Daniel Ellsberg, từng được coi là “người đàn ông nguy hiểm nhất nước Mỹ” bởi chính ông đã công bố hàng loạt tài liệu tối mật của Lầu Năm Góc về chiến tranh Việt Nam, tạo nên một cơn địa chấn chưa từng có trong dư luận.

 

Lý do tớ quyết định dịch Hearts and Minds đã được nói từ entry trước, thôi không nhắc lại nữa. Tớ tin rằng bản dịch của mình có thể có những chỗ còn hay hơn VTC, dù thực ra cũng có đôi chỗ tớ chả hiểu quái gì. Đặc biệt, những chỗ không hiểu nhất toàn do các bác chuyên gia với chính trị gia phát biểu :))

 

Thông tin phim:

Hearts and Minds – Trái tim và Lý trí. Sản xuất năm 1974. Link dẫn đến IMDB.

Phim chất lượng DVDrip, định dạng AVI, số lượng: 1CD, dung lượng: 713MB, phụ đề tiếng Việt kèm theo.

Screenshot:

Mediafire

http://www.mediafire.com/?sharekey=ed7623247c9e9a22444b02a37216bb8b775cadecf9e9ebbf

Phụ đề đã up kèm trong các thư mục, hoặc có thể tải trực tiếp tại Subscene.
Phụ đề Việt dịch xong ngày: 8/4/2010.

Trailer phim:

Việt Nam máu lửa quê hương tôi – Hoành Linh Đỗ Mậu

Quyển này là một trong những hồi ký liên quan đến chiến tranh Việt Nam tệ nhất tôi từng đọc. Thực ra là chưa đọc xong, mới được khoảng 3/4 nhưng tôi không đủ kiên trì nữa, để dành bao giờ cần giết thời gian thì đọc nốt vậy.

Ông Đỗ Mậu từng là Thiếu tướng, đi lên từ Việt Binh Đoàn thời nửa sau những năm 40 của thế kỷ XX. Bản thân lực lượng này thực ra là lính của người Pháp để phục vụ nhu cầu bảo an. Vừa mới là “người của Pháp”, ông Đỗ Mậu chạy theo Ngô Đình Diệm nhằm lấy lòng người Nhật. Nhật vốn cũng đi lại với Ngô Đình Diệm, sau lại gạt phắt họ Ngô để chơi con bài Cường Để. Họ Ngô dắt díu anh em chiến hữu gồm cả Đỗ Mậu quay sang thề trung thành với Bảo Đại để được người Pháp hậu thuẫn đôn lên làm Thủ tướng, rồi quẳng béng Bảo Đại tự nhảy lên làm Tổng thống. Khi Ngô Đình Diệm thần phục Mỹ, ông Đỗ Mậu trở thành “công thần của chế độ”, một trong những người góp công xây dựng đảng Cần Lao. Và năm 1963 cũng chính ông lại đóng vai “công thần lật đổ chế độ”, lãnh đạo cuộc đảo chính do người Mỹ giật dây để khử anh em họ Ngô.

Tóm tắt vai trò của ông trong dòng lịch sử là như thế. Một con người trước theo Pháp, sau bám Nhật, sau nữa theo Ngô Đình Diệm, cuối cùng thành thân Mỹ mà luôn nhận trong hồi ký của mình là “cán bộ cách mạng kiên trung”, “kiên quyết phản thực bài phong” (chống thực dân – phong kiến)… Cuốn hồi ký đầy những đoạn văn tự tô hồng bản thân bằng những mỹ từ kêu xủng xoẻng một cách chối tỉ, thiếu logic, trái thực tế.

Một phần rất lớn trong Việt Nam máu lửa quê hương tôi là phần tố cáo Ngô Đình Diệm và chế độ gia đình trị của “nhà Ngô”. Ông Đỗ Mậu, lại liên tục lặp lại rằng mình sớm thấy chế độ này thối nát, rằng mình không thể chấp nhận được, nhưng ông vẫn tiếp tục đà kể công mình đã xây dựng Cần Lao trong quân đội như thế nào, góp sức cho chế độ “nhà Ngô” như thế nào. Ông cũng nhiều lần nhắc lại với ông Ngô Đình Diệm và với bạn đọc rằng mình có số “sinh vi tướng, tử vi thần”. Buồn cười, một đằng ra vẻ sáng suốt nhận biết được những điều sai trái, nhưng đằng khác vẫn tận tụy cúi mình phục vụ nó rồi hân hoan kể công.  Khó mà nói được phương pháp ứng xử này gọi là gì.

Giá trị lịch sử của cuốn sách không cao bởi xen lẫn những đoạn kể công, tự tôn vinh mình, những đoạn tận mắt chứng kiến, tác giả dùng cả những gì mình chỉ “nghe được”, nghĩa là chẳng có gì chắc chắn, cho đến cả những suy diễn của bản thân. Phần khác, ông sa đà vào chuyện tố cáo chế độ nhà Ngô khiến cho cái nhìn đôi khi phiến diện, thiếu khách quan.

Tôi không phán xét con người cá nhân ông Đỗ Mậu. Tôi chỉ viết cảm nhận của tôi về những gì tôi đọc được trong cuốn sách này. Nhìn chung, đây là một cuốn sách không nằm trong danh sách Phải đọc. Nếu tò mò, đọc để thu thập thông tin và sự kiện thì được, còn không đọc cũng chả sao.

Oánh giá: 5.6/10

(Hình như Đỗ Mậu có cuốn “Hồi ký Hoành Linh Đỗ Mậu – Tâm sự tướng lưu vong” đã được xuất bản ở Việt Nam rồi thì phải ? Tôi đọc Việt Nam máu lửa quê hương tôi bản ebook đầy đủ có chỉnh sửa, cập nhật (2007) nên không biết cuốn sách in ở Việt Nam và cuốn này có phải là một không hay có bị cắt xén đoạn nào không ?)

Lịch sử như trò xếp hình

 

 

Đằng sau một cuốn sách của ông ngoại có trích câu nói của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về lịch sử, đại ý trong những thời điểm khác nhau, sự thực lịch sử có thể bị che phủ bởi lớp sương mù hoặc vô tình, hoặc cố ý, nhưng rồi dần dần lớp sương ấy sẽ tan đi để sự thật hiện ra một cách rõ ràng nhất.

Dù Đại tướng là Chủ tịch danh dự Hội khoa học lịch sử Việt Nam, xuất thân từ một anh giáo dạy sử trở thành Tướng nhân dân, và dù rất kính trọng ông, nhưng phải nói rằng tớ thấy ông nói câu này không chính xác. Đúng hơn, nói như vậy là hơi lạc quan quá.

Bạn biết trò xếp hình (puzzle) bán đầy ở các hiệu sách, bộ 1000 mảnh hoặc hơn chứ ? Những hiểu biết về lịch sử giống như bức tranh ráp lại từ hàng x mảnh ghép ấy (x>0 và x thuộc N), mỗi khi bạn hớp được một thông tin đâu đó là bức tranh có thêm một mảnh ghép được trám vào. Để rồi ngay cả khi bạn đọc hết Bách khoa toàn thư, Đại Việt sử ký toàn thư, Sử ký Tư Mã Thiên, Tứ khố toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Sách giáo khoa lịch sử lớp 12 phần sử Việt Nam và sử Thế giới… bạn sẽ được một tấm tranh nhiều miếng ghép có hơn miếng ghép trống. Bạn thấy gì ? Chỉ là một bức ảnh out nét (dân biết tiếng Anh gọi là out-of-focus) mà thôi.

Tất cả thông tin được viết lại, kể lại hoặc vẽ lại luôn luôn là thông tin đã bị làm sai lạc bởi nó không thể bao trùm toàn bộ tất cả những gì liên quan và dính dáng tới sự kiện lịch sử ấy. Hơn nữa, history nó còn là his-story, câu chuyện của mỗi người về cùng một sự kiện có thể đã khác nhau rất nhiều.

Ví như chuyện trước 30/4 năm 1975, người Mỹ đã thông qua Bắc Kinh, liên lạc với Bắc Việt nhằm có được sự chấp thuận của quân đội Bắc Việt cho tàu chiến Mỹ vào đón trực thăng bốc người Mỹ và nhân viên làm việc cho Mỹ đi di tản. Người Mỹ cũng tác động tới Hà Nội để tìm một giải pháp hòa bình trong quá trình sáp nhập miền Nam với miền Bắc thay vì một cuộc Tổng tiến công và nổi dậy. Ban đầu, miền Bắc tỏ ra xuôi xuôi với phương án hòa hợp dân tộc, nhưng sau đó lại đột ngột đổi hướng, chuyển sang tấn công vũ lực, tiêu diệt (và bị tiêu hao) rất nhiều “quân ta” và “quân địch”, đặc biệt là tại Xuân Lộc. Sử sách miền Bắc không hề ghi lại dòng nào về sự lựa chọn này. Những thông tin trên được trích lại theo trí nhớ từ cuốn Khi đồng minh tháo chạy và Hồ sơ mật Dinh Độc Lập của GS Nguyễn Tiến Hưng, cựu Phụ tá Tổng thống về tái thiết và sau này là cựu Tổng trưởng (ngang với Bộ trưởng) Kế hoạch và Phát triển của ông Thiệu. Vì thế, không ai có thể ghi lại bất cứ điều gì đã tác động đến quyết định của các nhà lãnh đạo Bắc Việt vào thời điểm đó, họ có chịu sức ép nào không, hay trong Quân ủy Trung ương, Bộ Chính trị có ai phản đối quyết định ấy.

Đối với lịch sử, người ta thường lấp khoảng trống của hiểu biết bằng suy diễn hoặc đơn giản hóa vấn đề bằng vơ đũa cả nắm, trong khi nếu tách một sự kiện ra khỏi bối cảnh của nó để rồi phán xét nó, thực ra là bạn đang bóp méo sự thật. Cái khó của những người tìm hiểu lịch sử – tìm hiểu chứ không phải nghiên cứu – là họ không bao giờ có đủ tất cả dữ kiện cần thiết. Tuy thế, với những gì họ biết vào từng thời điểm, họ phải có quan điểm riêng của mình: đồng ý hoặc không đồng ý, tán thành hay phê phán.

Sự thực là có những lớp sương mù che phủ lịch sử sẽ không bao giờ tan đi. Đôi khi nó lại trở nên dày hơn nhờ những suy diễn đầy định kiến của người này người khác. Sự thật nằm trong những chiếc hòm, cần được mở càng sớm càng tốt, bởi vì không phải đêm dài lắm mộng đâu, mà là để lâu cứt trâu hóa bùn. Sự thật không được mở ngay hôm nay sẽ có thể không bao giờ được mở ra nữa, vì hòm có khóa, mà  lỡ khóa gỉ chẳng hạn.