Miền thơ ấu

 

Trong buổi tối sau một ngày mệt mỏi vật vã với sờ trét như thế này, tiếng ồm ồm của bộ phim truyền hình Việt Nam vọng ra từ tivi nhà hàng xóm bỗng quá đỗi thân thương và gần gũi, như thể ta đang sống giữa buổi tối mùa hè của hai mươi năm trước, chưa từng phải động não để giả dối, chỉ thấy bình yên một cách trong lành. Dường như ngoài vườn đang đầy gió và hoa quỳnh đang nở. Tấm vé tốc hành về tuổi thơ tôi là đấy chứ đâu.

Cuộc sống số

Thật ra mình cũng không hiểu lắm “cuộc sống số” nó là cái giống gì, nhưng cứ lấy làm tựa cho nó có vẻ số má tí.

Người dùng các sản phẩm số hóa, tỉ như máy ảnh, điện thoại, PC, laptop… chắc là những người thấm thía nhất chân lý “không có gì là mãi mãi”. Một ngày đẹp trời hay không đẹp trời cóc quan tâm, đột ngột những dữ liệu được lưu trữ lâu nay bỗng biến mất sạch. May mắn lắm thì bạn còn nhận được một cái thông báo lỗi nhằng nhịt mà căng mắt đọc xong cũng chả hiểu quái gì và chả giải quyết được vấn đề gì. Bạn sẽ ngồi hàng giờ tiếc ngẩn ngơ, lục tung những ký ức tiền kiếp hậu kiếp nhân quả nghiệp báo để xem rốt cuộc mình đã có lối sống sai lầm nào mà nay bị báo ứng như thế này. Tất nhiên nghĩ có ra không không quan trọng mấy.

Đấy là trường hợp xấu số kiểu trời đánh thánh vật chả biết đằng nào mà lần. Còn một trường hợp khác là mình phải tự tay xóa, thế mới day dứt.

Mình có cái máy ảnh. Đi đâu cũng chụp vài phát đem về. Mà bạn bè hầu như đứa nào cũng có một cái máy ảnh. Thế nghĩa là đi chơi xong dứt khoát sẽ có một lô một lốc ảnh. Bao nhiêu lần đi chơi thì có bấy nhiêu folder ảnh, dung luọng tính bằng Gb, vụ nào đi dài là phải chục Gb trở lên. Bao nhiêu ảnh thế, còn phim phiếc dữ liệu các kiểu, ổ cứng nào chủ chứa hết được.

Ngồi lần mần xem đống thư mục ảnh cũ để xóa bớt cho đỡ đầy ổ, lướt qua nào là chuyến miền Trung nắng cháy, Cô Tô mê mải, Mù Căng Chải, Si Ma Cai mờ sương… ảnh ọt clip cliếc, chả biết nên để cái nào, xóa cái nào. Xóa thì tiếc, để thì chật, mà cái ảnh nào cũng chứa đựng khoảnh khắc của riêng nó. Burn ra đĩa thì cả trăm Gb, phải hơn chục cái DVD Dual-Layer mới đỡ nổi. Mà DVD chết bất đắc kỳ tử chứ có giữ mãi được đâu.

Càng chụp choẹt chơi bời nhiều, mình càng không hiểu ảnh chụp, clip quay được rồi làm gì. Ngày xưa có cái máy phim cuộn 36 kiểu, bấm xong 36 phát là phải thay đạn, chụp dè sẻn và giữ gìn ghê lắm. Cuộn nào cũng rửa rồi cất vào album. Giờ trong tủ còn vài chồng anbum các cỡ thỉnh thoảng vẫn giở ra xem. Ảnh cũ, hỏng lại lôi ra phục chế bằng kỹ thuật số, lại scan, lại lưu vào máy tính, và tất nhiên, lại đầy ổ.

Giờ máy kỹ thuật số tốc độ chụp nhanh quá, quay video nét quá, chụp nhiều mà chả biết để làm gì. Thà cứ như xưa, chụp ít thôi nhưng chọn lọc rồi rửa, cất đi, thỉnh thoảng giở ra xem, đến lúc nó hỏng mà cố cứu không lại được, đành bỏ, đằng nào mình cũng đã hết tình hết nghĩa với nó rồi. Lắc rắc mà ảnh chết dần dần còn hơn tàng trữ một núi, rồi phải ngồi cân đo đong đếm xem xóa hay không, cứ như ngồi vặt cánh hoa hồng bói Yêu – Không yêu, hoặc oạch cái mất hết, tiếc không để đâu cho xiết.

Gạch đầu dòng sột soạt

Dường như những gì đã trải qua trong cuộc đời này đều được ghi vào một cuốn sổ, với những nét chữ khi đậm khi nhạt, khi tròn trịa, khi nguệch ngoạc, có khi có cả… hình minh họa.

Thỉnh thoảng cũng có những đêm tôi mất ngủ, không phải bởi những gì được ghi chép trong cuốn sổ cuộc đời đó, mà vì tiếng sột soạt khi lần giở những trang giấy khô quăn queo ram ráp.

Bụi vàng

Mấy hôm nay nảy ra ý định đem đống ảnh Hà Nội xưa sang cho ông ngoại xem. Có một số ảnh tớ cũng không thể xác định được nó chụp chỗ nào, trong khi chú thích trên ảnh lại mập mờ và đôi khi sai toét. Hơn nữa lúc ông ngoại  run run cầm kính lúp soi lên màn hình laptop cũng là lúc dễ dàng gợi chuyện để ông kể lại “ngày xưa”. Trong khi ông kể chỗ này ngày bé ông hay làm gì, rồi cụ ngoại hồi xưa cho tiền ông mua gì, rồi phố này hồi đó thế này thế khác, tớ len lén bật điện thoại ghi âm lại.

Ông ngoại có lẽ là một trong những người cuối cùng của lớp người Hà Nội thực sự, khi cư dân Hà Nội còn chưa bị pha tạp quá nhiều, cũng như lối sống Hà Nội vẫn còn nguyên vẹn. Ông cũng là nhân chứng của một thời đại đầy đổi thay, từ những trước Cách mạng tháng Tám đến Toàn quốc kháng chiến, Kháng chiến 9 năm và Kháng chiến chống Mỹ… Lịch sử thì quá dài, có những câu chuyện như chả bao giờ kết thúc. Ông ngoại có tài vắt vẻo từ chuyện nọ sang chuyện kia mà nghe một lúc sau mới nhận ra. Nên trước hết tớ khai thác ở ông tất tật những gì có thể liên quan đến tuổi thơ ông và Hà Nội khi ấy đã.

Hôm trước, giở đến ảnh Dinh thống sứ Bắc Kỳ, ông kể hồi xưa ông đã được vào đây rồi. Chả là hồi ông học lớp Élémentaire (tương đương với lớp 3 bây giờ), ông từng được thưởng vì là học sinh xuất sắc. Thế là người Pháp cho đoàn học sinh được thưởng vào dinh Thống sứ, đi thăm hết các phòng, cho đi xem rối nước rồi được đích thân Thống sứ Tholance thưởng cho một cuốn sách là Miếng da lừa của Balzac do cụ Nguyễn Văn Vĩnh dịch. Hồi ấy lên nhận thưởng mà ông không có quần áo tây, chỉ có bộ áo the. May mà lúc sắp đi thì được anh bạn ở phố Hàng Sắt cho mượn cái áo pa-đờ-suy dài đến tận đầu gối để khoác ngoài. Ông bảo lúc lên nhận thưởng, có hiệu ảnh ở chỗ đồn công an trên vườn hoa Hàng Đậu bây giờ nó vào nó chụp ảnh những người được thưởng, có chụp mình đàng hoàng, còn trông thấy ảnh mình ở đấy. Tiếc là hồi đó không mua, mà cũng chẳng bao giờ nghĩ đến chuyện mua những cái ảnh đấy bao giờ cả.

Nghe ông kể chuyện một lúc mới biết hóa ra cái trò vẽ bậy viết bậy lên tường di tích không phải bây giờ mới có. Ông kể hồi xưa buổi chiều ông với các bạn hay vào trong Văn Miếu ngồi học bài vì trong đấy yên tĩnh vắng vẻ lắm. Thế mà thấy trên các tường bọn nó ghi những câu thơ câu thiếc bậy bạ, giờ ông vẫn còn nhớ những cái đó, rất bậy, nhưng mà không nói ra được. Văn Miếu hồi đó là nơi để bọn gái gọi với khách vào hành lạc. Chả thể tin nổi là người ta lại vào tận Văn Miếu để làm cái chuyện ấy :|

Chuyện còn dài và tớ vẫn gỡ băng dần dần. Những gì ông ngoại kể có cái tớ đã có cái tớ chưa biết, nhưng vẫn cứ lưu giữ lại. Các nhà sử học có thể ghi chép, tìm hiểu trong chính sử, ngoại sử, có thể nói về Hà Nội với tư cách những chuyên gia, nhưng số phận những con người bình thường gắn liền vòng quay lịch sử thì lại không sử sách nào ghi chép hết được. Những người Hà Nội thuần chất cuối cùng vẫn còn giữ lại nét tinh hoa Hà Nội ấy, cũng giống như những hạt bụi vàng, để riêng lẻ thì óng ánh, nhưng tập hợp tất cả những ký ức xưa cũ lại, dần dà sẽ có cả một kho vàng.

Dạo này vàng đang tăng giá nữa chứ lị.