Tình yêu thầm lặng của Johannes Brahms

Johannes Brahms

 

Johannes Brahms là một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại, được coi là người thứ ba trong bộ “Ba-B”: Beethoven, Bach, và Brahms. Một mặt, ông vừa tìm về với truyền thống, vừa cách tân và đem tới cho âm nhạc cổ điển những nguồn sáng tạo mạnh mẽ. Những tác phẩm của ông được công chúng biết đến nhiều nhất chính là các bản Vũ khúc Hungary (Hungarian Dance), đặc biệt là Vũ khúc Hungary số 5 (Hungarian Dance no.5). Cùng với đó là Biến tấu và fugue trên chủ đề của Handel, Requiem nước Đức, Giao hưởng số 4, và Concerto cho Violin và dàn nhạc (D-dur)…

Có rất nhiều lời đồn đại xì xầm về đời sống tình cảm của Brahms, phần nhiều mãi mãi không được những người liên quan trực tiếp thừa nhận, dù có rất nhiều bằng chứng khiến người ta nghĩ như vậy. Giang hồ đồn đại rằng Brahms cũng có một mối quan hệ tình cảm gần giống như… Dương Quá và Tiểu Long Nữ, thậm chí còn có phần uẩn khúc hơn nhiều.

Johannes Brahms sinh năm 1883 trong gia đình một nhạc sĩ nghèo tại thành phố cảng Hamburg. Học đàn từ thủa 5 tuổi, Brahms đã được sự dìu dắt của người thầy đầu tiên chính là cha mình, tới một thầy dạy đàn tư nhân, rồi đến Eduard Marxsen, một nhà giáo nổi tiếng. Chính tại đây, Eduard Marxsen đã dạy Brahms học piano, sáng tác và lý luận, đồng thời khích lệ lòng say mê âm nhạc của cậu học trò nhỏ và dự đoán sự nghiệp rực rỡ trong tương lai của ông. Marxsen đã trở thành một trong hai người thầy để lại ấn tượng sâu đậm nhất trong cuộc đời Brahms. Người thầy thứ hai là Robert Schumann.

Brahms gặp Schumann lần đầu tiên tại Duesseldorfs. Khi đó, Schumann đã vô cùng nổi tiếng. Sau khi nghe Brahms trình diễn, Schumann đã vô cùng kinh ngạc và ngay lập tức tả về Brahms trong một bài báo: “Bậc thầy biểu đạt hoàn hảo tâm hồn thời đại”, “Là nghệ sỹ đã thể hiện tinh thần của thời đại mình một cách hoàn thiện – hoàn mỹ. Brahms xuất hiện như một đấng sáng tạo mà mọi vẻ diễm lệ và oai hùng đều đứng xếp thành hàng danh dự….” Tên tuổi của Schumann là một bảo đảm vô cùng uy tín, khiến Brahms được biết đến trên khắp thế giới và có một chỗ đặt chân tương đối vững chắc trên bầu trời âm nhạc châu Âu. Khi ấy, Johannes Brahms mới 18 tuổi.

Johannes Brahms khi 17 tuổi

Sau cuộc gặp gỡ định mệnh này, Schumann đã trở thành người dẫn dắt Brahms trên con đường âm nhạc. Không chỉ có thế, Brahms còn được tới sống cùng Schumann, được tạo điều kiện để sử dụng thư viện đồ sộ của ông, nhận được những lời khuyên của Schumann về các sáng tác của mình. Đôi khi, Bramhs được đi biểu diễn khắp các nhà hát danh tiếng cùng Clara Schumann, vợ của thầy, cũng là một nhà soạn nhạc và một nghệ sĩ piano hàng đầu. Ngược lại, Brahms cũng quản lý công việc gia đình cho thầy mình trong thời gian bệnh rối loạn thần kinh của Schumann trở nên nghiêm trọng hơn, và mời các thầy thuốc giỏi nhất đến để chữa trị. Tuy vậy, do bệnh tình quá nặng, Schumann đã qua đời vào ngày 29/07/1856. Từ đó, Brahms giữ vai trò người bảo trợ cho gia đình Schumann, gồm vợ ông – Clara Schumann và 8 người con.

Không ai biết tình yêu của Johannes Brahms với Clara Schumann – vợ của thầy giáo ông, người hơn ông tới 14 tuổi đã bắt đầu khi nào, nhưng rất có thể, những tiền đề của nó đã nảy nở khi Brahms cùng Clara cùng nhau biểu diễn ở nhiều nơi. Bản thân Schumann, vì hỏng một ngón tay từ thủa còn trẻ, nên không thể tham gia biểu diễn mà chỉ chuyên tâm vào con đường sáng tác. Khi tới với Schumann, Brahms còn rất trẻ và Clara lúc đó cũng mới chỉ hơn 30 tuổi.

Sau khi Schumann mất, Clara rơi vào suy sụp, không thiết tham gia các hoạt động xã hội và các buổi hòa nhạc nữa. Brahms chính là người động viên Clara trở lại biểu diễn, truyền bá các tác phẩm của Schumann. Nhờ đó, Clara có được niềm vui sống cũng như thắp sáng lại tình yêu âm nhạc.

Clara năm 15 tuổi

Brahms và Clara cũng thường xuyên viết thư cho nhau, chia sẻ suy nghĩ về cuộc sống, gia đình, quan niệm của mình về âm nhạc, về hoạt động sáng tác, biểu diễn. Họ quan tâm đến nhau một cách trong sáng và cao thượng như hai người tri kỷ, không gợn vết nhục dục hay lợi dụng. Đôi khi, người ta bắt gặp những lời lẽ thân mật và yêu thương, nhưng ngay cả những lời lẽ ấy cũng không thể khiến người ta nghĩ xấu về mối quan hệ giữa Brahms và Clara. Tình yêu thầm lặng của Brahms với Clara vẫn tiếp tục được ấp ủ trong im lặng, dù cả hai người đều biết và giữ lại cho nhau sự tôn trọng tới mức thuần khiết. Nếu như trong đời Brahms có hai người thầy có tác động lớn nhất là Eduard Marxsen và Robert Schumann, thì hai người phụ nữ gắn bó nhất với ông chính là mẹ ông và Clara Schumann.

Người ta nói rằng sau này, Johannes Brahms đã từng cầu hôn Clara Schumann, tuy nhiên bà đã khước từ, vì thời điểm đó Brahms đang ở đỉnh cao của danh vọng, việc bà tái giá với Brahms sẽ tạo ra những lời xầm xì có thể làm ảnh hưởng tới sự nghiệp của Brahms. Mặt khác, dường như bóng dáng của người chồng quá cố Robert Schumann vẫn còn hiện diện khắp nơi trong cuộc sống Clara, khiến bà nguyện ở vậy và dành tình yêu duy nhất cho Schumann.

Suốt cuộc đời, dù dường như đã yêu vài người phụ nữ, Brahms vẫn sống độc thân, không lấy vợ, trừ một lần đính hôn với Agathe von Siebold – một ca sĩ, con gái một vị giáo sư nổi tiếng của Đại học tổng hợp ở Goethingen vào năm 1859 nhưng rồi cuối cùng cũng không thể đi tới đám cưới.

Lúc ấy, Brahms vẫn theo sát những thay đổi của gia đình Clara. Khi 4 người con của Clara lần lượt qua đời, Brahms đã an ủi và xua tan đám mây u tối ám ảnh Clara, lúc trực tiếp, lúc qua những lá thư. Khi Julie Schumann –  con gái của Robert Schumann và Clara Schumann kết hôn, Brahms đã viết một bản Rhapsodie viết cho giọng nữ trung, hợp xướng và dàn nhạc để làm quà tặng.

Năm 1891, Clara Schumann có buổi biểu diễn cuối cùng trước công chúng tại Frankfurt, Đức. Tác phẩm cuối cùng bà biểu diễn chính là Biến tấu và fugue trên chủ đề của Handel của Brahms. Tháng 3 năm 1896, Clara Schumann bị đột quỵ. Brahms đã hủy bỏ kế hoạch đi nghỉ tới Italy để đợi tin sức khỏe hồi phục của Clara, nhưng bà đã không còn có thể trở lại được nữa. Bà mất vào 20 tháng 3 năm 1896. Bản nhạc cuối cùng mà bà nghe trên giường bệnh là bản Romance giọng Pha thăng trưởng của chồng do người cháu Ferdinand biểu diễn.

Trong di chúc của mình, Clara Schumann đã viết về Brahms với những dòng thật đẹp:

“Ông ấy đã tới như một người bạn thực sự, chia sẻ với ta mọi nỗi buồn; ông đã khiến ta mạnh mẽ hơn ngay trong những thời điểm tưởng như trái tim ta tan vỡ. Ông là nguồn động viên tinh thần và khiến cho những suy nghĩ của ta trở nên sáng tỏ hơn. Ông thực sự là một người bạn với nghĩa trọn vẹn nhất của từ này.  Ta có thể nói với các con, ta chưa bao giờ yêu quý một người bạn nào khác như yêu quý ông; bởi đó là sự thấu hiểu lẫn nhau một cách mỹ mãn của hai tâm hồn. Ta không yêu quý ông ấy bởi sự trẻ trung, cũng không phải bởi bất kỳ lý do phù phiếm nào khác, mà vì sự mềm mại của tâm hồn, bởi tài năng thiên phú và bởi ông có một trái tim cao thượng… Joachim (Joseph Joachim – nghệ sĩ violin thường biểu diễn cùng Clara) cũng là một người bạn thực sự của ta, nhưng Johannes mới thực sự là người đã nâng đỡ ta.  Với tất cả những điều đó, ta phải nói với các con rằng, đừng để tâm đến những kẻ nhỏ nhen và ghen tị đã làm u ám nguồn ánh sáng của tình yêu và tình bạn của ta, những kẻ luôn nghi ngờ mối quan hệ đẹp đẽ này. Họ sẽ không bao giờ và không thể hiểu hết được đâu.”

Không đầy một năm sau khi Clara mất, Johannes Brahms cũng qua đời. Ông được an táng tại nghĩa trang Währing, Vienna, bên cạnh mộ phần của Beethoven và Schubert, hai nhà soạn nhạc bậc thầy mà ông vẫn hằng ngưỡng mộ.

 

Bản nhạc Vũ khúc Hungary số 4 biểu diễn bởi dàn nhạc Città Murata Orchestra – nhạc trưởng: Vittorio Cecchetto

One thought on “Tình yêu thầm lặng của Johannes Brahms

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *