Lê Lợi trả gươm có là ước vọng hòa bình ?

 

Câu chuyện đầu tiên tớ nhớ đầy đủ cụ tỉ là Truyền thuyết Hồ Gươm với sự tham gia của ngôi sao Lê Lợi cùng dàn diễn viên sáng giá: Lê Thận, Nguyễn Trãi, Rùa vàng… Hình như lúc đó tớ mới biết nói được một thời gian, đếm vẫn còn chưa quá được con số 100.

Trong chương trình giáo dục cấp 1234 gì đó có bài Truyền thuyết Hồ Gươm. Các cô giáo và cả chương trình đều giảng rằng sau khi chiến tranh kết thúc, Lê Lợi trả gươm cho Lạc Long Quân là thể hiện khát vọng tự do, muốn xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc, không dính dáng đụng chạm gì đến gươm đao súng ống tên lửa đại bác xe tăng máy bay bom nguyên tử và các loại vũ khí khác của nhân dân ta. Nhưng sự thật có thể không đúng thế không ?

1. Sự kiện Rùa vàng, vua Lê và thanh gươm là có thật.

Phải khẳng định một điều, mọi hư cấu, tưởng tượng, dù có hoang đường đến đâu cũng luôn có 1 phần sự thật (tớ ko nói đến tưởng tượng của mấy ông bị tâm thần phân liệt nhá. Ở đây chỉ tạm bàn đến tưởng tượng hư cấu trong văn học thôi.). Phần sự thật ấy có thể ít, có thể nhiều, có thể tí xíu, có thể li ti, thậm chí có thể ko ai thấy gì, nhưng chắc chắn luôn có.

Sự kiện vua Lê trả gươm không hoàn toàn là bịa đặt và hoang đường. Điều này được nhấc đến trong Tang thương ngẫu lục của Phạm Đình Hổ (tác giả cuốn Vũ trung tùy bút) và Nguyễn Án, sống thời Gia Long. Tớ đảm bảo sách này ko phải ngụy thư theo kiểu “Vạn kiếp bí truyền thư” của Trần Hưng Đạo đâu nhá. Hai ông í chép như sau:

… Hồi Thái tổ khởi nghĩa, ngài bắt được một thanh gươm cổ. Sau khi được nước, ngài vẫn thường đeo bên mình. Một hôm đi chơi thuyền trong hồ, bỗng thấy một con ba ba rất lớn nổi lên mặt nước, bắn nó không trúng, ngài bèn lấy thanh kiếm mà chỉ. Bất đồ thanh kiếm ấy rơi xuống nước mất mà con ba ba cũng lặn theo. (…)

Ta có thể chắc chắn Truyền thuyết hồ Gươm không phải được đặt ra một cách lãng xẹt, vô căn cứ. Nó có cơ sở là một sự kiện có thật hẳn hoi. Tuy nhiên tớ không xác định được năm xảy ra chính xác của sự kiện này.

2. Bác bỏ một lập luận (có thể) sai.

Sách giáo khoa (và cả cách hiểu thông thường) đều coi hành động trả gươm của vua Lê là yêu hòa bình ghét chiến tranh, và khát vọng xây dựng đất nước trong yên ổn. Nhưng xây dựng nào không đi liền với bảo vệ, khi mà phía bắc, nhà Minh nói riêng và Trung Quốc nói chung chưa bao giờ bỏ mộng xâm lăng Đại Việt. Mơ ước hòa bình kiểu này thì ngây thơ quá ! Liệu có tin được không ? Liệu mơ ước hòa bình có nhất thiết là đánh xong giặc là phải ném gươm đi không ?

Ừ, thôi, cứ cho là có. Ta đi tới lập luận tiếp theo của tớ.

3. Những hình ảnh mang tính biểu tượng và thực tế lịch sử.

Thôi hay tớ đảo chiều một tí, đưa thực tế lịch sử lên trước được không ?

Chúng ta ai cũng biết, sau khi lên ngôi một thời gian, vua Lê Thái Tổ đã rơi vào vòng gièm pha, thao túng của một số đại thần trong triều như Lê Ngân, Lê Sát. Ông bắt đầu thanh trừng những công thần của mình, đi đầu là Phạm Văn Xảo và Tướng quốc Trần Nguyên Hãn. Hành động thanh trừng này, cứ coi như là để trừ hậu họa nhà Trần hứng lên đòi lại ngôi đi, vậy còn vụ của Nguyễn Trãi, ( rất may, Nguyễn Trãi chỉ bị  tù một thời gian rồi cũng được tha về quê.) thì sao ? Đó đều là những công thần đắc lực bên cạnh Lê Lợi khi dựng cờ, mà nay Lê Thái Tổ đối xử không chút tình nghĩa nào. Hành động này có được coi là hợp đạo lý không ?

Gạt thực tế sang một bên, ta giải mã những hình ảnh biểu tượng. Nếu hỏi bất kì ai đã nghe câu chuyện này, họ cũng có thể trả lời được tên thanh gươm được Lạc Long Quân cho Lê Lợi mượn là gì. Đó là Thuận Thiên, thuận theo lòng trời. Thanh kiếm này được vua sử dụng để đánh đuổi giặc Minh, và do thuận theo lòng trời, nên đánh đâu được đó, lên ngôi Thái Tổ. Khi ông trừng trị công thần, liệu còn là thuận theo lòng trời không ? Thanh kiếm Thuận Thiên bị đòi lại. Thuận Thiên không còn nằm trong tay Lê Lợi nữa rồi.

Nếu phân tích lời lẽ của Rùa vàng một chút, ta sẽ thấy những lời lẽ ấy, tuy đầy kính trọng, nhưng có phần lạnh lùng. Hành động của Rùa vàng là đòi gươm, thu cái “thuận theo lòng trời ” Lê Lợi.

Kết lại, tớ nghĩ rằng Truyền thuyết Hồ Gươm còn có một ý nghĩa khác, một sự cảnh tỉnh Lê Lợi trước những hành động của ông. Lê Lợi trả gươm là ông đã mất đi quyền lực của chính mình, và trời đất đã không còn ủng hộ ông nữa. Không loại trừ một khả năng khác, đó là Lê Lợi bịa ra chuyện được gươm Thuận Thiên để lấy lòng dân (giống với vụ Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trãi vi thần), rồi sau đó lỡ tay rơi gươm xuống hồ ko lấy lại được. Đâm lao phải theo lao, ông tiếp tục bịa ra tiếp phần trả gươm cho Rùa vàng rất chi là hoành tráng để lấp liếm.

Lập luận của tớ có một kẽ hở lớn nhất, là không biết câu chuyện truyền thuyết Hồ Gươm có trước hay sự kiện thanh toán công thần có trước. Nhưng suy đoán chỉ là suy đoán, tớ chỉ thử mở ra một cách hiểu khác về câu chuyện này mà thôi. Tớ nghĩ, dân gian, hiền lành chân chất như cục đất thật đấy, nhưng thâm thúy lắm. Đừng chỉ lý giải một câu chuyện theo lối mòn hay theo định kiến đã có sẵn.

8 thoughts on “Lê Lợi trả gươm có là ước vọng hòa bình ?

  1. tôi ko thích truyện này, nhưng mà cái photos của ông nhìn choáng quá, nó minh hoạ cho "Sự tích hồ Gươm" thì đúng là phá cách "))

  2. Nghe hay đấy, khá là sâu sắc, mà cũng có vẻ hợp lý, thì đã nói rồi mà, truyện ngày xưa có khi ko có j nhưng ngày nay thì cứ đào bới loạn cả lên nên lại thành ra có j.

  3. thông cảm cho sự hạn hẹp của H về lịch sử nha.Lê Thái Tổ là Lê Lợi ah?Còn mấy người Tổ,Tông gì đó,H bị lẫn lộn hết rùi.Có cách nào tìm tài liệu nào nói sơ về mấy ổng ko?

  4. bài viết sai ngay từ câu đầu tiên, cổ tích và truyền thuyết là 2 thể loại hoàn toàn khác nhau. Cổ tích là những câu chuyện hoàn toàn tưởng tượng. Còn truyền thuyết lại dựa vào lịch sử để phóng tác. hãy cẩn trọng khi viết.

  5. thế này bạn ạ. Sự ngô nghê trong cách nhận thức văn học của bạn đã làm cho câu chuyện này đi theo một hướng khác. Truyền thuyết chỉ có 1 nhiệm vụ là tôn vinh lịch sử. Ở truyền thuyết người ta chỉ thấy bóng dáng đẹp đẽ của những anh hùng lịch sử. Điều đó lí giải tại sao sự thật thì cái chết của Hai Bà Trưng rất bi thương nhưng trong truyền thuyết thì rất oai hùng. Truyền thuyết không có nhiệm vụ răn dạy hay khuyên bảo. Bạn đừng nhầm lẫn giữa chức năng và đặc trưng của các thể loại. Mà hơn hết, ta đâu có biết câu chuyện ra đời khi nào mà phán xét thế này thế nọ. Cách hiểu của bạn thực chất chỉ là 1 sự suy diễn chứ thực chất không hề là khai phá trước những lối mòn nhàm chán đâu. Đừng để những người có kiến thức và lập trường văn chương đọc bài viết này, rất có thể họ sẽ hiểu sai điều gì đó về bạn. ;)

  6. hi hi. Đọc entry này thấy vui ghê!
    Vui vì có người rất yêu hồ Gươm, Hà Nội nên mới chịu ngẫm nghĩ về câu chuyện này kĩ càng thế.
    Tớ nghĩ dân gian dù thâm thuý cũng không thâm thuý đến mức đấy đâu.

    Còn việc Lê Lợi giết các công thần là điều dễ hiểu và ko phản ánh được là ông có mất trí hay ko khi làm vậy. Còn tớ thì cho là ông rất sáng suốt khi làm thế.

    Vì khi hoạn nạn thì cần chung sức, khi hoà bình cần giết bớt để tập trung quyền lực mới giúp tạo nên một thể chế mạnh mà thống nhất trên dưới một lòng.

    Kiểu này gọi là săn được hươu rồi thì thịt luôn chó săn, để lại chỉ tốn cơm thịt nuôi thôi. Chính trị là thế doá!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *